streszczenie rozprawy dokorskiej



Michał Korwin-Szymanowski

Streszczenie rozprawy doktorskiej w języku
polskim



Tworzenie elit
regionalnych aktywnej politycznie szlachty

zachodniego Mazowsza w XVIII wieku





Praca pisana pod kierunkiem:
dr. hab. Dariusza Makiłły

Słowa kluczowe: elity lokalne, magnateria, szlachta, Mazowsze



Tematyka
przygotowanej rozprawy doktorskiej dotyczy zakresu historii nowożytnej Polski w
obszarze nauk humanistycznych. W ujęciu problemowo-chronologicznym porusza
zagadnienie tworzenia się szlacheckich elit regionalnych w XVIII wieku w
ziemiach zachodniej części Mazowsza. Z racji przyjętego w
pracy tematu zdecydowano się prezentowane zagadnienie omawiać w podziale na
trzy rozdziały, z których pierwszy pełni rolę wprowadzenia do analizowanego
tematu, drugi analizuje czynniki warunkujące osiągnięcie awansu, trzeci zajmuje
się prezentacją i omówieniem czynników potwierdzających osiągnięcie pozycji
elit lokalnych.

Rozprawa doktorska
poprzedzona została wstępem prezentującym przyjęte na potrzeby pracy kryteria
doboru badanych rodzin. We wstępie dokonano także prezentacji źródeł oraz
literatury tematu oraz omówiono konstrukcję pracy.

Rozdział pierwszy zawiera
prezentację definicji terminu elita oraz analizę terytorium kasztelani
objętych aktywnością badanych rodzin. W rozdziale podjęto próbę
zdefiniowania czym były elity w realiach Rzeczpospolitej oraz Mazowsza.
Zaprezentowano dotychczasowe badania, jak również przedstawiono i omówiono
komponenty przyjętej definicji, stanowiące punkt wyjścia do badań nad elitami szlacheckimi
XVIII-wiecznego Mazowsza. W dalszej części została przedstawiona różnica
pomiędzy elitami lokalnymi i ogólnokrajowymi (magnaterią) oraz zaprezentowane
zostały wyznaczniki, których spełnienie pozwala uznać daną rodziną za elitę. W
rozdziale zaprezentowano także charakterystykę geograficzną, społeczną i
demograficzną badanego obszaru oraz dokonano prezentacji rodzin, na przykładzie
których dokonywana została analiza zjawiska awansu.

Rozdział
drugi omawia czynniki, które były konieczne do osiągnięcia awansu. Skupiono się
na odbytej edukacji jako okazji do nabycia kompetencji, ale również znajomości
przydatnych w życiu dorosłym, posiadanych majątkach – stanowiących konieczne
zaplecze finansowe działania - oraz aktywności politycznej, będącej w swej
istocie sposobem na wyniesienie rodziny. Aktywność polityczna badanych rodzin
omawiana została w trzech częściach w porządku chronologicznym z podziałem
na podpunkty wynikające z okresów panowania kolejnych władców na tronie
Rzeczpospolitej.

Pierwsza część analizy aktywności obejmuje okres od
elekcji Augusta II do jego śmierci w 1733 roku. Panowanie Augusta II było
czasem początków aktywności politycznej wielu mazowieckich polityków,
przyszłych wojewodów i kasztelanów, ale jednocześnie okresem budowania
zaplecza gospodarczego oraz nawiązywania relacji towarzyskich pomiędzy
lokalnymi politykami a czołowymi politykami Rzeczpospolitej występującymi w
roli patronów politycznych.

Druga
część odwołuje się do dziejów rodzin mazowieckich pomiędzy elekcją Augusta III
a elekcją Stanisława Augusta Poniatowskiego. Związki ze stronnictwami
Potockich, Czartoryskich i z partią dworską dawały stopniowy, acz stały rozwój
majątków i wpływów rodzin mazowieckich. W okresie tym rozpoczęło swoją
aktywność polityczną kolejne pokolenie mazowieckich polityków. Doszło do
dalszej kumulacji majątków oraz zacieśnienia relacji pomiędzy mazowieckimi
rodzinami zarówno na niwie towarzyskiej, przez wspólną naukę w szkołach, jak i
rodzinnej - poprzez małżeństwa.

Trzecia
część objęła lata panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego na tronie
Rzeczpospolitej do sejmu zatwierdzającego pierwszy rozbiór. W okresie tym
analizowane rodziny doszły do maksimum poziomu swoich możliwości pod kątem
zakresu sprawowanej władzy.



Rozdział trzeci
zawiera prezentację czynników, które pozwalają określić czy dana rodzina
wyróżniała się spośród szlacheckiej społeczności w sposób wystarczający, aby
uznać ją za lokalną elitę. Zgodnie z przyjętą w rozdziale pierwszym definicją w
kolejnych trzech podpunktach analizuję w jaki sposób i w jakim zakresie
omawiane rodziny spełniały przyjęte wyznaczniki takie jak: wznoszenie siedzib o
charakterze reprezentacyjnym, wznoszenie budowli sakralnych i otaczanie ich
patronatem oraz zawierane małżeństwa.

Uzupełnieniem treści zawartych
w dysertacji są załączniki prezentujące w formie graficznej stan posiadania
majątków ziemskich przez omawiane rodziny, ich działania fundacyjne względem
kościoła oraz tablice genealogiczne prezentujące sieć powiązań pomiędzy
poszczególnymi rodzinami. Załączniki w formie tabel oraz map nie stanowią
osobnej części pracy znajdując się w korpusie głównym tekstu. Przygotowane mapy
stanowią nowość w nauce nad historią Mazowsza w XVIII wieku.

W pracy przedstawione zostały wyniki badań nad elitami
szlacheckimi XVIII-wiecznej Rzeczpospolitej działającymi w zachodniej części
Mazowsza. Prezentowana praca jest próbą odpowiedzi na
pytania dotyczące mechanizmów awansu członków stanu szlacheckiego do elit
regionalnych. W oparciu o wyniki badań naukowych oraz dostępne źródła pochodzące
z archiwów, dokonana została analiza czynników, które warunkowały i
potwierdzały wejście rodzin średniej szlachty do grona elit lokalnych,
zdefiniowany poprzez zasiadanie w senacie. Zebrane i
przeanalizowane elementy aktywności szlacheckiej pozwoliły na podjęcie
problematyki awansu zarówno w perspektywie chronologicznej, jak i
jakościowej. Refleksji został poddany zarówno przebieg karier
poszczególnych rodzin, ich sposoby działania, a także ogólne zjawiska związane
z aktywnością średniej szlachty, które były realizowane przez badane rodziny z zachodniej
części Mazowsza. W pracy przedstawiono także przebieg
zjawiska awansu, które było rozłożone w czasie oraz elementy wspólne, które
występowały u wszystkich analizowanych rodzin.
Kreator stron www - szybka strona internetowa