Karol Szymanowski - kompozytor, pianista

Karol Szymanowski syn Stanisława syna Feliksa Syna Zygmunta syna Dominika, syna Macieja, syna Michala, syna Jana Kazimierza, syna Jacka Stanisława syna Stanisława Jana, syna Jana Stanisława, syna Stanisława...







zdjęcie ze stronyTowarzystwa Muzycznego im. Karola Szymanowskiego
Biografia

3 października 1882
Karol Szymanowski przychodzi na świat w Tymoszówce na Ukrainie w
czasie, gdy nie istniało państwo polskie, a ziemie polskie podzielone
były pomiędzy Rosję, Prusy i Austrię. Dwór Szymanowskich (należących do
średniozamożnej warstwy ziemiań- skiej) pomimo oddalenia od centrów
życia umysłowego i artystycznego, pełen był zawsze nowości w zakresie
polskiej i obcej literatury, poezji i muzyki, której miłośnikiem i
znawcą był Stanisław Korwin-Szymanowski - ojciec kompozytora. Spośród
pięciorga jego dzieci troje wybrało muzykę: Karol (kompozytor), Feliks
(pianista i kompozytor muzyki operetkowo-rozrywkowej) i Stanisława
(śpiewaczka).
Zofia była uzdolnioną poetką, Nula - plastyczką. Muzyki uczy się
początkowo Karol u ojca, następnie w Elizawetgradzie, w szkole muzycznej
Gustawa Neuhausa. Impuls do pierwszych prób kompozytorskich i wpływ na
ukształtowanie się osobowości artystycznej wywiera pierwszy kontakt
13-letniego Szymanowskiego z muzyką Wagnera w Wiedniu.
1901-1904
Wyjeżdża do Warszawy, by niezbyt systematyczne dotąd studia poddać
większej dyscyplinie. Uczęszcza na prywatne lekcje harmonii u Marka
Zawirskiego oraz kontrapunktu i kompozycji u Zygmunta Noskowskiego.
Słabe tętno życia muzycznego w Warszawie, izolacja od głównych nurtów i
przemian dokonujących się w sztuce europejskiej oraz brak oparcia w
rodzimej twórczości tego okresu sprawiają, że Szymanowski i jego ambitni
koledzy zwracają się ku wielkim centrom europejskim w poszukiwaniu
warunków swobodnego rozwoju działań kompozytorskich.
1905
Grzegorz Fitelberg (kompozytor i dyrygent), kompozytorzy Ludomir
Różycki, Apolinary Szeluto i Karol Szymanowski tworzą pod mecenatem
księcia Władysława Lubomirskiego Spółkę Nakładową Młodych Kompozytorów
Polskich z siedzibą w Berlinie, stawiając za cel “popieranie nowej
muzyki polskiej za pomocą koncertów i wydawnictw własnych utworów
stowarzyszonych, a tym samym torowanie sobie drogi ku przyszłości
artystycznej przebojem, na zasadzie szerokiej samopomocy, wyzwalając się
tym samym z ciężkiej niejednokrotnie zależności od wydawców z jednej, a
od przeróżnych impresariów z drugiej strony”. Grupa ta zwana Młodą
Polską w muzyce, w istocie niejednorodna pod względem
ideowo-artystycznym, działała blisko 6 lat od pierwszego koncertu w
Warszawie (6.II.1906). Wspierana przez pianistów Artura Rubinsteina i
Henryka Neuhausa oraz skrzypka Pawła Kochańskiego prowadzi działalność
artystyczną na terenie Warszawy, Lwowa, Krakowa, Berlina, Lipska,
Wiednia i Drezna. Pierwsze utwory fortepianowe Szymanowskiego
(Preludia op.1,Etiudy op.4) wykazują pokrewieństwo stylistyczne z muzyką
Chopina, Schumanna i Skriabina, zaś pieśni znamionuje późnoromantyczna
ekspresja.
1909-1911
Powstają wielkie, dojrzałe dzieła: Uwertura koncertowa na orkiestrę op.12,II
Symfonia op.19, II Sonata fortepianowa op. 21. Nazwisko kompozytora
pojawia się na afiszach koncertowych wielkich miast niemieckich i
Londynu. Szymanowski odbywa krótkie podróże do Włoch i na Sycylię; wiele
czasu spędza w Wiedniu, pisze Pieśni op. 20 do tekstów Micińskiego, op.
22 do tekstów poetów niemieckich, "Pieśni miłosne Hafiza" op. 24.
1912
Wykonanie II Symfonii i II Sonaty fortepianowej przyjęto w Wiedniu z wielkim aplauzem.Universal Edition proponuje Szymanowskiemu kontrakt na 10 lat.
1913
Powstaje opera Hagith do libretta F.Dormana. Wielkie wrażenie
artystyczne po obejrzeniu baletów: Ognistego ptaka i Pietruszki Igora
Strawińskiego w wykonaniu baletu Sergiusza Diagilewa.
1914
Szymanowski odbywa długą podróż do południowych Włoch, na Sycylię i
do północnej Afryki (Algier, Konstantina, Biskra, Tunis). Bezpośredni
kontakt z kulturą antyczną, arabską i wczesnochrześcijańską okazuje się
silnym stymulatorem przeobrażeń estetyki twórczej, kształtuje nową
poetykę i język muzyczny kompozytora. Powstają "Pieśni miłosne Hafiza"
op. 26. Wracając z Włoch, poznaje w Londynie osobiście Strawińskiego.
1915-1916
Szymanowski przebywa w rodzinnej Tymoszówce (z wyjątkiem miesięcy
zimowych, które spędza w Kijowie i krótkich pobytów w Petersburgu i
Moskwie). Z niezwykłą intensywnością studiuje historię i kulturę antyku,
islamu, antycznego Rzymu i wczesnego chrześcijaństwa; czyta Platona,
Leonarda da Vinci, Thaine'a Philosophie de l'art, P.Muratowa Obrazy
Italii. Dwa lata największej w życiu Szymanowskiego intensywności
inspiracji i aktywności twórczej dają początek najbardziej jednorodnym
stylistycznie utworom. Komponuje wówczas m.in. III Symfonię "Pieśń o
nocy" op. 27 do tekstu poety perskiego z XII wieku, Nokturn i Tarantellę
op. 28, Trzy poematy na skrzypce i fortepian "Mity" op. 30, I Koncert
skrzypcowy op.35, cykle fortepianowe: Metopy op. 29, 12 etiud op. 33,
Maski op.34, III Sonatę fortepianową op. 36.
1917-1919
Po zniszczeniu jesienią 1917 (rewolucja październikowa) dworu w
Tymoszówce Szymanowscy osiadają w Elizawetgradzie. Powstaje III Sonata
fortepianowa op.36, I Kwartet smyczkowy op.37, Pieśni muezina szalonego
op.42. Przez dwa lata 1918 -1919 Szymanowski pisze powieść Efebos, w
której porusza najistotniejszą jego zdaniem zagadkę miłości i erotyzmu.
Autograf powieści spłonął w Warszawie w 1939 , zachowały się nieliczne
fragmenty. Pod koniec 1919 wraz z rodziną udaje się do Polski, by po krótkim pobycie w Bydgoszczy zamieszkać w Warszawie.
1920-1921
Powstaje balet-pantomima Mandragora, Szymanowski pracuje nad
rozpoczętą w 1918 r. trzyaktową operą Król Roger (libretto napisał
kompozytor wspólnie z Jarosławem Iwaszkiewiczem) mającą swą genezę we
wspomnieniach z Sycylii. Dwukrotnie podróżuje przez Londyn do Stanów
Zjednoczonych wraz z Pawłem Kochańskim i Arturem Rubinsteinem. Ich
koncerty spotykają się z dużym uznaniem krytyki i aplauzem publiczności.
Fakt zaistnienia wolnej, odrodzonej Polski aktywizuje Szymanowskiego
do działalności przepojonej poczuciem odpowiedzialności za losy muzyki
polskiej. Pragnie swobody i tolerancji artystycznej, doskonalenia
warsztatu kompozytorskiego, kultywowania najlepszych tradycji
narodowych. Walczy o to w licznych artykułach, wypowiedziach i
polemikach, począwszy od 1920 r. Nowy, odmienny świat dźwiękowy
reprezentują Słopiewnie - pieśni na głos i fortepian do słów Juliana
Tuwima - artystyczny dowód głębokiego zaangażowania w sprawę
kształtowania stylu narodowego.
1922-1926
Począwszy od roku 1922 wiele czasu spędza w Zakopanem, pozostając pod silnym wpływem muzyki ludowej górali tatrzańskich.
Tu rodzi się projekt góralskiego baletu Harnasie (pisanego w latach
1923-1931), z tej samej inspiracji powstają fortepianowe Mazurki, II
Kwartet smyczkowy, zaś do muzyki ludowej Kurpiów sięga po materiał do
Pieśni Kurpiowskich. Oratorium Stabat Mater kontynuuje linię wytyczoną przez Słopiewnie.
Rośnie znaczenie Szymanowskiego w Polsce, powodzenie i uznanie poza
granicami kraju. Wiele czasu kompozytor spędza w Paryżu; jego utwory
wchodzą do repertuaru wybitnych wirtuozów (jak A.Rubinstein,
J.Smeterlin, M.Horszowski, J.Heifetz, Y.Menuhin, P.Kochański) i
dyrygentów (S.Koussewitzky, A.Rodziński, L.Stokowski, G.Fitelberg),
rozbrzmiewają w salach koncertowych Paryża, Londynu, Wiednia, Triestu,
Salzburga, Moskwy, Berlina, Wenecji, Brukseli, Nowego Jorku, Filadelfii,
Chicago. Po warszawskiej prapremierze (1922) opera Hagith wystawiona
jest w Darmstadcie (1923). W dwa lata od polskiej premiery Króla Rogera
(1926) przedstawiona jest również publiczności Duisburga. Szymanowski
otrzymuje liczne i wysokie odznaczenia, zostaje członkiem
międzynarodowych stowarzyszeń.
1927-1930
Z dwu propozycji objęcia stanowiska dyrektora konserwatorium w Kairze
i w Warszawie wybiera ofertę warszawską. Walczy o nowy model uczelni,
nowoczesne metody kształcenia zawodowego i wychowania muzycznego.
Oddając się bez reszty pracy w Konserwatorium nie ma czasu na pracę
kompozytorską (w tym czasie powstaje tylko Kwartet smyczkowy op. 56),
poważnie choruje.
W 1930 r. zmuszony porzucić swe obowiązki, spędza blisko rok w
sanatorium szwajcarskim w Davos. Tu pisze niezwykle interesującą
rozprawkę
Wychowawcza rola kultury muzycznej w społeczeństwie.
1930-1931
Szymanowski otrzymuje godność rektora Akademii Muzycznej, powstałej w
1930 r. w miejsce Konserwatorium. Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
nadaje mu tytuł doctora honoris causa, zostaje honorowym członkiem
Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki współczesnej (obok Richarda
Straussa, Manuela de Falli, Maurice Ravela, Igora Strawińskiego, Beli
Bartóka). Efektem ożywionej działalności twórczej są powstałe w tym
czasie dwa utwory na orkiestrę, chór i solistów: Veni Creator i Litania
do Marii Panny. Wynajmuje w Zakopanem góralski dom Atmę.
1932
Wycofuje się z uczelni. Kończy balet Harnasie, oparty na muzyce
podhalańskich górali. Pozbawiony stałego dochodu decyduje się występować
jako pianista-wykonawca swoich utworów. Komponuje IV Symfonię
koncertującą na fortepian i orkiestrę op.60. Krótko potem pisze ostatni
duży utwór II Koncert skrzypcowy op.6l oraz 12 Pieśni kurpiowskich na
głos z fortepianem. Balet Harnasie zostaje wystawiony w Pradze.
1933-1934
W obliczu pogłębiających się kłopotów finansowych Szymanowski
koncertuje we wszystkich większych ośrodkach życia muzycznego Europy.
Nie znajduje czasu i sił na komponowanie. W 1934 powstają ostatnie kompozycje – dwa Mazurki op.62.
1935
Wielki sukces baletu Harnasie w Operze w Pradze.
1936
Wspaniałe przyjęcie baletu Harnasie przez publiczność i krytykę
Paryża. Choroba czyni szybkie postępy, stan zdrowia wymaga dłuższego
leczenia sanatoryjnego na południu. Skromne fundusze wystarczają
zaledwie na pobyt w hotelu bez stałej pomocy lekarskiej. Kiedy przyszła pomoc było już za późno.Karol Szymanowski umiera w Lozannie 29 marca 1937 roku.



Serdecznie dziękuję Towarzystwu Muzycznemu im. Karola Szymanowskiego za zgodę na przedruk artykułu ze strony: www.szymanowski.zakopane.pl
Strony internetowe dla firm - szybko i za darmo!