JÓZEF SZYMANOWSKI- PRAWNIK CZY POETA

Szymanowski Józef Fidelis Maciej Ansgary Ignacy, h. Jezierza, (1748-1801). Józef Szymanowski urodził się 19 lutego w Kaskach w ziemi sochaczewskiej, jako piąty syn Macieja Michała i Anny z Łuszczewskich.




Ten wybitny prawnik oraz podziwiany poeta okresu stanisławoskiego obecnie jest prawie zapomniany. Jego postać, przez całe życie związana z ziemią warszawską do chwili obecnej niestety nie doczekała się upamiętnienia i nie funkcjonuje w powszechnej świadoości. Pozostaje jedynie nadzieja, że kiedyś to się zmieni...

 Józef  w latach 1761-1765 kształcił się w Warszawie, w pijarskim Collegium Nobilium, którego wspłfundatorem był jego stryj Melchior Szymanowski. Wpływ na jego wychowanie i edukację miał zaprzyjaźniony z ojcem ks. Stanisław Konarski. Józef razem z ojcem i trzema braćmi; Michałem, Janem i Dominikiem. podpisał 6 września 1764  elekcję Stanisława Poniatowskiego. Po ukończeniu nauki przebywał na dworze Czartoryskich w Puławach i Warszawie, najpierw pod opieką woj. ruskiego Augusta, później jego syna Adama Kazimierza, generała ziem podolskich; z nim i jego małżonką Izabelą z Flemmingów związany był serdeczną przyjaźnią. Wraz z książętami zwiedził Francję, Wielką Brytanię oraz Włochy.


Poniżej przedstawiam fragmenty tekstu na jego temat które ukazały się w Polskim Słowniku Biograficznym (J. Kordel i W. Kaliszewski, Józef Szymanowski, Polski Słownik Biograficzny. 50, 2014-15, 1 (204), s.



W roku 1770 zadebiutował jako poeta w „Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych” (t. 1 cz. 2) sielanką Ismena i Koryl. Szymanowski należał do literackiego „Towarzystwa przyjaciół kilku”, którego członkowie (Naruszewicz, Walerian Piwnicki, Wincenty Skrzetuski, Karol Wyrwicz) opracowali pod królewskim patronatem „Historię polityczną państw starożytnych od pewnego towarzystwa napisaną”.

Anonimowo ogłosił przełożone z języka francuskiego Woltera „Zadig, albo przeznaczenie”. Brał udział w spotkaniach poetyckich organizowanych przez Adamostwo Czartoryskich w Pałacu Błękitnym i w podwarszawskich Powązkach, bywał zapraszany przez Stanisława Augusta na «obiady czwartkowe». W „Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych” (t, 14, cz,2).Uznanie przyniosła mu opublikowana w r. 1778 wierszowana wersja „Świątyni Wenery w Knidos” Monteskiusza; chwalono jej zgodność z oryginałem (...)
Obrany drugim posłem (obok Rocha Lasockiego, szambelana JKM) na sejmiku w Sochaczewie 21 VIII 1780 S. uczestniczył w obradach sejmu t. r.; został na nim obrany komisarzem skarbu kor. Mniej  aktywny politycznie w drugiej połowie l. 80. XVIII w., gościł często w Pałacu Błękitnym i u Potockich, Stanisława Kostki i Aleksandry z Lubomirskich; być może wyjeżdżał na kuracje do Włoch. 
Jesienią 1788 zabiegał o posadę w wojsku polskim dla Kościuszki. W czasie Sejmu Czteroletniego związał się zapewne z Klubem Radziwiłłowskim, skupiającym od początku r. 1791 zwolenników reform. Po uchwaleniu 3 V Ustawy Rządowej S. wszedł w poczet członków Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej.

Dn. 29 VI 1791 powołany został S. w skład deputacji, mającej opracować kodeks cywilny i karny (nazwany Kodeksem Stanisława Augusta). Obecny na wszystkich dwudziestu sześciu sesjach deputacji, odegrał pierwszoplanową rolę w przygotowaniu projektów prawa karnego dla Korony. Na sesji 12 X 1791 czytał Myśli o podziale księgi drugiej, dotyczącej prawa karnego i 19 X zostałwyznaczony wraz z Sebastianem Dłuskim, Grzegorzem Piramowiczem i Scipionem Piattolim, do opracowania jego przepisów. Rozszerzoną wersję zaprezentowanego wcześniej szkicu pt. Myśli do prospektuprawa kryminalnego przedstawił na posiedzeniu deputacji 14 III 1792.

S-emuprzypisywano także autorstwo czytanej na sesji 3 I 1792 pracy Uwagi do projektu Józefa Kossakowskiego o organizacji trybunałów (kwestionuję tę atrybucję Wojciech Szafrański). Prezentowane przez S-ego rozwiązania charakteryzowały się znajomością współczesnych prądów humanitarnych, zwłaszcza dzieł C.Beccarii, G. Filangierego i komentarzy do nich pióra Woltera. Równocześnieczerpał S. z rodzimej tradycji prawnej, a rozdziały XI-XIV Statutu Litewskiego uznawał za wzorcowe. Stojąc na gruncie legalizmu, włączył do swych projektów znane w Rzeczypospolitej zasady «nullum crimen»- i «nulla poena sine lege». Postulował uniezależnienie postępowania od przynależności stanowej przestępcy, a uzależnienie kar od jego zamożności.

Nieprzedstawione na forum deputacji Myśli do prospektu procesu kryminalnego uznaje się za najbardziej oryginalny i najgłębiej przemyślany projekt

Po wybuchu insurekcji kościuszkowskiej złożył na ręce generałowej Marii Mokronowskiej 540 złp na potrzeby powstania, a 22 IV 1794 został przez Radę Zastępczą Tymczasową nominowany na sędziego Sądu Kryminalnego dla Księstwa Mazowieckiego. Dn. 10 V tr. w obozie pod Połańcem Kościuszko mianował go zastępcą radcy w Wydziale Sprawiedliwości w Radzie Najwyższej Narodowej (RNN). Z powodu nieobecności przewidzianego na kierownika tegoż wydziału Franciszka Myszkowskiego, S-emu powierzono 21 V jego tymczasowe kierownictwo. Obowiązki objął 28 V, a 30 V Kościuszko powierzył mu też nadzór nad więzieniami, postępowaniem sądów kryminalnych oraz nad wykonaniem wyroków sądowych. (...) Wspólnie z Hugonem Kołłątajem wniósł S. poprawki do projektu Ignacego Zajączka i Tadeusza Mostowskiego oorganizacji Sądu Kryminalnego Wojskowego (ustanowionego 23 VIII). Wporozumieniu z Dmochowskim przeciwstawiał się przedłożonemu RNN projektowi Jana Alojzego Orchowskiego (18 VII),przewidującemu uwłaszczenie chłopów biorącychudział w powstaniu oraz posłających do niego swych synów. Na posiedzeniach RNN bywał regularnie; 18-24 VI, 27 VIII–2IX oraz 22-28 X przewodniczył jej obradom. W Warszawie pozostał do końcapowstania. Dn. 23 XII został S. aresztowany przez wojska rosyjskie; nie wywieziono go jednak wraz z innymi przywódcami insurekcji do Rosji, prawdopodobnie ze względu na zły stan zdrowia (supozycja Kitowicza), lecz zatrzymano w areszcie domowym. Zwolniony, zamieszkał w marcu 1795 zamieszkał w Grądach kołoBłonia, gdzie opiekował się matką i doglądał spraw gospodarskich. W r. 1800przeniósł się do Warszawy. Po śmierci S-ego S. K. Potocki wygłosił na posiedzeniu TPN 9 V 1801 mowę ku jego czci, podkreślając, że «zbogacił [on], dopełnił język ojczysty, otworzył nowe pole literaturze polskiej». Jednak wg Niemcewicza «więcej jak w poezji był znanym i lubym towarzystwu z słodkiego i prawego duszy charakteru, z wesołości […] i czystej obywatelskiej swej duszy», a zdaniem Klementyny z Tańskich Hoffmanowej «nie było rządniejszego i lepszego pana, czulszego krewnego i brata, stalszego przyjaciela, przykładniejszego syna». (...)

J. Kordel i W. Kaliszewski, Józef Szymanowski, Polski Słownik Biograficzny. 50, 2014-15, 1 (204), s.
fot. Dwór w Kaskach - zdjęcie Viola Czyżewska 2011, http://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/3411/Kaski/
fot. pałac Leszno - Michał Korwin-Szymanwski 
Strony internetowe dla firm - szybko i za darmo!